از ۱۹۸۷ تا امروز؛ داستان یک موفقیت
A320 نخستین پرواز خود را در ۲۲ فوریه ۱۹۸۷ انجام داد و در سال ۱۹۸۸ وارد خدمت شد. ایرباس این هواپیما را برای بازار پروازهای کوتاه و متوسط توسعه داده بود؛ بازاری که به ظرفیت مناسب، مصرف سوخت اقتصادی و سرعت بالای گردش عملیاتی نیاز داشت.
اما A320 یک برگ برنده مهم داشت: Fly-by-Wire.
در این سامانه، فرمان خلبان به جای انتقال مکانیکی مستقیم، به شکل الکترونیکی به رایانههای کنترل پرواز منتقل میشود. رایانهها اطلاعات دریافتی را پردازش میکنند و فرمان مناسب را به سطوح کنترلی میفرستند.
این فناوری باعث شد ایرباس بتواند بخشی از محدودیتهای پروازی را در قالب منطق حفاظتی سامانهها مدیریت کند. به زبان ساده، خلبان همچنان مسئول پرواز است، اما ابزارهای دیجیتال نقش پررنگتری در مدیریت هواپیما دارند.
یکی از مشخصههای ظاهری کابین A320، استفاده از Side Stick است. برخلاف فرمان سنتی بوئینگ، خلبان ایرباس با یک دسته کنترلی در کنار صندلی خود هواپیما را هدایت میکند.
نمایشگرهای دیجیتال، سامانههای مدیریت پرواز و طراحی یکپارچه کابین نیز به A320 هویت خاصی دادهاند.
اینجا همان نقطهای است که کلکلها شروع میشود. طرفدار بوئینگ میگوید حس و حال کابین ۷۳۷ چیز دیگری است؛ طرفدار ایرباس هم میگوید چرا باید با طراحی قدیمیتر کنار آمد، وقتی میتوان یک کابین دیجیتالتر داشت؟ هر دو طرف هم معمولاً برای اثبات حرفشان چندین مثال آماده دارند!
A320 پیش از آنکه به عنوان هواپیمای نو در قرارداد بزرگ ایرانایر مطرح شود، در ناوگان شرکتهای ایرانی حضور پیدا کرده بود.
در دهه ۱۳۹۰، شرکتهایی مانند آتا و کیشایر از این مدل استفاده کردند. یکی از نمونههای ثبتشده، هواپیمای A320 با رجیستر EP-TAC است که در اوت ۲۰۱۲ به ناوگان آتا رسیده بود.
این هواپیماها عمدتاً از بازار هواپیماهای کارکرده تأمین شدند. در آن سالها، شرکتهای ایرانی برای توسعه ناوگان خود به سراغ هواپیماهایی میرفتند که امکان خرید یا اجاره آنها از بازار بینالمللی وجود داشت.
A320 به دلیل ظرفیت مناسب و توانایی فعالیت در شبکه پروازی داخلی و منطقهای، انتخابی قابل توجه بود. حضور آن در ایران نشان داد که رقابت بوئینگ و ایرباس فقط در فرودگاههای بزرگ جهان جریان ندارد؛ هر دو خانواده در ناوگان ایران هم کنار هم قرار گرفتهاند.
نسل اولیه A320 با موتورهای CFM56 و V2500 شناخته میشود. در نسخه neo، ایرباس موتورهای جدیدتری را معرفی کرد؛ از جمله LEAP-1A و PW1100G.
تغییرات فقط به موتور محدود نبود. بالها با قطعاتی به نام Sharklet بهینه شدند و اصلاحات دیگری نیز برای کاهش مصرف سوخت و هزینه عملیاتی انجام گرفت.
برای یک شرکت هواپیمایی، این تغییرات اهمیت اقتصادی زیادی دارند. مصرف سوخت کمتر در تعداد زیادی پرواز روزانه میتواند تفاوت قابلتوجهی در هزینه سالانه ایجاد کند.
هر دو هواپیما برای بازار مشابهی ساخته شدهاند، اما راه رسیدن به این بازار یکسان نبوده است.
A320 از ابتدا با معماری دیجیتال و Fly-by-Wire شناخته شد. ۷۳۷ مسیر تکامل تدریجی را طی کرد و با تغییرات نسل به نسل، توانست خود را در بازار حفظ کند.
هیچ پاسخ سادهای برای اینکه کدام هواپیما بهتر است وجود ندارد. نسخه هواپیما، نوع موتور، وزن برخاست، شرایط آبوهوایی، طول مسیر و هزینه نگهداری در این مقایسه تعیینکنندهاند.
اما اگر یک مسابقه غیررسمی میان طرفداران برگزار شود، احتمالاً بحث تا ساعتها ادامه پیدا میکند؛ مخصوصاً وقتی یک طرف با افتخار از ۷۳۷-۳۰۰ و ۷۳۷-۵۰۰ حرف بزند و طرف دیگر از کابین A320 دفاع کند!
A320 هواپیمایی است که ثابت کرد برای رقابت با یک محصول موفق، فقط ساخت یک بدنه مشابه کافی نیست؛ گاهی باید فلسفه طراحی را تغییر داد.