بوئینگ چرا سراغ ۷۳۷ رفت؟
در دهه ۱۹۶۰، بازار به هواپیمایی نیاز داشت که از جتهای بزرگتر کوچکتر باشد و بتواند در مسیرهای کوتاه و متوسط فعالیت کند. بوئینگ با همین نگاه پروژه ۷۳۷ را توسعه داد.
نخستین پرواز این هواپیما در ۹ آوریل ۱۹۶۷ انجام شد و یک سال بعد وارد خدمت تجاری شد. دو موتور زیر بال، بدنه باریک، چیدمان ۳-۳ صندلی و طراحی مناسب برای پروازهای پرتعداد، از ویژگیهای اصلی آن بودند.
اما راز موفقیت ۷۳۷ فقط در طراحی اولیه نبود. بوئینگ این خانواده را رها نکرد. هر نسل با تغییرات تازهای به بازار آمد؛ از Original تا Classic، از NG تا MAX. در واقع، ۷۳۷ یک هواپیمای ثابت نماند؛ یک خانواده بزرگ شد.
اگر از طرفداران ۷۳۷ بپرسید کدام نسل جذابیت خاصی دارد، خیلیها سراغ نسل Classic میروند. ۷۳۷-۳۰۰ و ۷۳۷-۵۰۰ از اعضای مهم این خانوادهاند.
در این نسل، موتورهای CFM56 جای موتورهای قدیمیتر را گرفتند. موتورهایی که از نظر مصرف سوخت و عملکرد، جهش مهمی برای این خانواده بودند.
۷۳۷-۳۰۰ بدنه کشیدهتری دارد و برای جابهجایی تعداد بیشتری مسافر طراحی شده است. ۷۳۷-۵۰۰ کوتاهتر است و در مسیرهایی که به ظرفیت کمتر اما برد مناسب نیاز دارند، کاربرد پیدا میکند.
یک نکته جالب برای علاقهمندان: تفاوت این دو فقط در طول بدنه نیست. وزن عملیاتی، ظرفیت سوخت، پیکربندی کابین و محدودیتهای عملکردی هم در نسخههای مختلف تفاوت دارند. بنابراین نمیتوان صرفاً با دیدن شکل ظاهری، درباره عملکرد دو هواپیما قضاوت کرد.
داستان ۷۳۷ در ایران از دهه ۱۳۵۰ آغاز شد. ایرانایر در آن دوران این هواپیما را وارد ناوگان کرد و از آن در شبکه پروازهای خود بهره گرفت. در آن زمان، ۷۳۷ یکی از انتخابهای مدرن برای پروازهای کوتاه و متوسط بود.
بعد از انقلاب، شرایط خرید هواپیما تغییر کرد. تحریمها و محدودیتهای تأمین هواپیما و قطعات باعث شدند شرکتهای ایرانی بیشتر به سراغ هواپیماهای دستدوم و راهکارهای اجارهای بروند.
در دهه ۱۳۹۰، ۷۳۷ دوباره به یکی از چهرههای پرتکرار ناوگان ایران تبدیل شد. ورود ۷۳۷-۴۰۰های کاسپین در میانه این دهه را میتوان یکی از نقاط مهم این بازگشت دانست. پس از آن، مدلهای ۳۰۰ و ۵۰۰ در شرکتهای مختلف ایرانی دیده شدند.
این خانواده بهتدریج در ناوگان شرکتهایی مانند کاسپین، آتا، سپهران، فلایپرشیا و دیگر شرکتها حضور پیدا کرد. بعضی هواپیماها با سابقه پروازی در کشورهای دیگر وارد ایران شدند و بعد از طی مراحل فنی و ثبت، به ناوگان داخلی پیوستند.
برای پاسخ باید از دنیای تبلیغات فاصله بگیریم و به اقتصاد واقعی ایرلاینها نگاه کنیم. خرید هواپیما فقط پرداخت بهای بدنه نیست. شرکت باید برای آموزش خلبان و مهندس، قطعات، موتور، تعمیرات سنگین، پشتیبانی فنی و برنامه نگهداری هم هزینه کند.
وقتی یک مدل سالها در کشور کار کرده باشد، تجربه عملیاتی و دانش تعمیراتی آن میتواند به یک مزیت تبدیل شود. ۷۳۷ کلاسیک در ایران چنین وضعیتی دارد. البته سن بالای برخی هواپیماها مسئله مهمی است و هر فروند باید با معیارهای سختگیرانه فنی و ایمنی ارزیابی شود.
اینجا همان جایی است که بحث میان طرفداران بوئینگ و ایرباس داغ میشود.
طرفداران ایرباس از کابین دیجیتال، سامانه Fly-by-Wire و فلسفه اتوماسیون حرف میزنند. طرفداران بوئینگ هم از طراحی تکاملیافته، حس پرواز و سابقه طولانی ۷۳۷ دفاع میکنند.
واقعیت این است که مقایسه این دو هواپیما بدون توجه به نسخه، موتور، وزن، مسیر و شرایط عملیاتی چندان دقیق نیست. اما اگر قرار باشد بحث را کمی شیطنتآمیز تمام کنیم، باید گفت ایرباس برای توضیح فناوریهایش اسلایدهای زیادی دارد؛ بوئینگ ۷۳۷ هم کافی است از کنار پنجره فرودگاه رد شود تا دوباره دل خیلیها را ببرد!
برای ما که با نام ۷۳۷ خاطره داریم، این هواپیما فقط یک محصول موفق تجاری نیست؛ بخشی از تاریخ پرواز است. تاریخچهای که هنوز تمام نشده است.